Indarkeria Sinbolikoa: Ezkutuko pandemia

Azken asteotan ikusi ahal izan dugunez, konfinamenduak geure etxeetara murriztu gaitu eta koronabirusak bereganatu du albistegietan agertokirik handiena. Lehentasuna zein den garbi dago, pandemiaren hedapena etetea, baina garrantzitsua da azaltzea salbuespen-egoera honengatik ezin diogula begia kendu beste pandemia mota bati, hau da, emakumeen kontrako indarkeriari, zeina Covid-19a bezalaxe zabaltzen baita kontinente guztietan zehar, tokiko mutazio kulturalak gorabehera.

Oraingo honetan, indarkeria sinbolikoari helduko diogu. Nuria Varelak azaltzen duen moduan, fisikoa, psikologikoa edo ekonomikoa bezalakoa ez den “beste indarkeria mota bat”, sinesmenek, keinuek, balioek, gizarte-patroiek eta ezaugarri kulturalek osatutako emaitza baizik, zeinaren gainean eraikitzen baita gainerako indarkeria matxistak ernamuintzeko eta desberdintasunezko harremanak betikotzeko ongarri hobezina. Askotariko eran hezurmamitzen da: txiste matxistak, iragarpen sexistak, indarkeria justifikatzen duten iruzkinak, horien ikusezintasuna hezkuntza-curriculumean, emakumeen gorputza gauza bihurtzea, isiltasun konplizea, zainketa lanei gizartean balioa kentzea, batez ere emakumeen ardura bihurtua denean… eta txiki-txikitatik ohitu izan garen etengabeko beste hamaika adibide, nerabezaroan irmo sendoturiko sinesmen eta balioetan bihurtzen direnak.

Konfinamendu honetan ere, indarkeria sinbolikoa bereak egiten aritu da egoera berrietara moldatuta. Deigarria da, adibidez, sarean dabilen meme mordoa “loditzeko arriskuari” aipu eginez. Edertasun-eredu normatibo baten ezarpenaren erakusle bat besterik ez da, zeinetan argaltasuna saritzen edo loditasuna kondenatzen den, horretarako iseka eta iruzkin lodifoboez baliatuta. Hori horrela, marketinak merkatu-nitxo horiei erreparatu izan die, argaltzeko publizitateaz gain “sasoian egoteko” aplikazio eta kanalen ugaltzea ekarri duelarik YouTuben.  Inor ez du harrituko kontsumitzaile nagusiak emakumeak omen direla dioen datuak, nerabeak izanik biztanleria bereziki zaurgarria. Hori gertatzen da eurak direlako, gehien-gehienean, estetikaren gizarte-aginduaren jomuga, mundu osoan, eta komunikabideak eta sare sozialak dira, globalizatzeko duten gaitasunarekin, obsesio hori gehien elikatu dezaketenak, batik bat konfinamendu garai honetan, nabarmen hazi baita horien erabilpena.

“Konfinamendu honetan ere, indarkeria sinbolikoa bereak egiten aritu da egoera berrietara moldatuta”

 

Interesgarria izango litzateke, halaber, hausnarketa bat egitea asteotan geure inguru hurbilenean etxeko lanen eta zaintzako lanen banaketan gainean ikusi izan dugunaz. Mugimendu feminista aspalditik ari da ohartarazten zaintza horien krisiari buruz. Koronabirusak mahai gainean jarri du eredu ekonomiko honen jasanezintasuna, bere hazkundea zaintza-lanak emakumeen bizkar uztean oinarritzen baita, eskulan doakoaz baliatuz eta, hala, bizitza pertsonala, lan-bizitza eta familia-bizitza benetan uztartzea ahalbidetuko lukeen zerbitzu-sare bat bermatzeak lekarzkeen kostuak merkatuz. Lanaren Nazioarteko Erakundeak adierazten du etxeko lanen banaketa dela, ziurrenik, aukera-berdintasunean pausoak emateko mundu mailan den aldaketa kulturalik garrantzitsuena. Emakumeak zainketa-lanetara beharturik egoteak malgutasuna eskatzen die euren lanbide jardunean, eta horrek, askotan, lan prekarioak eta gizonezkoen kasuan baino negoziazio-ahalmen eskasagoa dutenak onartzera daramatza.

Desberdintasun horrek pobreziaren gero eta feminizazio handiagoa du ondorio, eta mundu osora zabaldurik da. Konfinamendu garaian gai horri buruz estatu mailan egin izan diren analisiak aztertzen baditugu, emakumeen eta gizonen arteko lan-banaketaren ohitura tradizionalak erreproduzitzen ari direla diote, bizi dugun unearen ezohikotasuna gorabehera. Esan nahi baita, etxean bertan emakumeek duten lanaldi bikoitza, telelanean arituz edo lan kontuengatik lekualdatu beharrak dakarkien presio gehigarriarekin, jakinik euren mende diren pertsonak uzten dituztela konfinaturik etxean. Naturaltzat hartzen dugun egoera horixe da, emakumeentzat begi-bistako estres-faktore izateaz gain, belaunaldi berriak euren begiz bereganatzen eta normalizatzen ari direna.

Ikusi dezakegunez, indarkeria sinbolikoak ez du indarkeriarik edo derrigortzerik erabiltzen; aitzitik, egunero ematen diren eta arreta jartzen ez badiegu konturatu gabe gertatzen diren diskriminazioak legitimatzen eta justifikatzen ditu. Horietaz kontziente ez garen neurrian, konplize gara horiek erreproduzitzen. Koronabirusak ez digu fenomeno horrekiko arreta kendu behar, ezin diogu utzi erne egoteari.  Egia bada, dioten moduan, honen ondoren gizartea beste bat izango dena, balia dezagun une hau benetako aldaketa baterako, belaunaldi berriek ez ditzaten naturaltzat hartu diskriminazioak, bidegabekeriak, matxismoa eta, finean, emakumeen aurkako indarkeria sinbolikoa.

Aitziber Aginagalde, berdintasun teknikaria, aholkularia eta emakumeen eta gizonen arteko berdintasunari buruzko lantegien dinamizatzailea. Nerabeentzat ikastetxeetan medicusmundi Bizkaiatik indarkeria sinbolikoari buruz antolatzen ditugun lantegien bideratzailea.

 

 

“Matxismoak erail eta pobretzen du, tontatzen baitu” II. Online Ikastaroa. Izena eman!

Martxoaren 18anMatxismoak erail eta pobretzen du, tontatzen baitu. Indarkeria sinbolikoa, emakumeen gorputza eta osasuna” online ikastoaren bigarren edizioa martxan jarriko da. Bi hilabete hauetan, Faktoria Lilaren laguntzarekin, zenbait tresna garatuko ditugu, ezin ikusizkotzat ematen zitzaizkigun indarkeriak ikusteko, eta arreta berezia emango diegu komunikabideen bidez helarazitako mezuei. Izen eman martxoaren 7a arte!

[Read more…]

Gure gorputzaren desjabe

Kalean topatu ginen adiskidearekin, emakumea bera, eta bete-betea zekarren gorputza: heren bat amorruz, beste heren bat tristuraz, eta azken herena, berriz, larridura hutsez. Espero dut, aurpegi ezagun eta feministekin aurkituta, gutxien-gutxienik indarrez beteko zitzaiola gorputzean libre geratzen zitzaion azken zirrikitu hura, atakari aurre egiteko. Halako egoeren aurrean, gure buruan sinetsi besterik ezin dezakegu egin. Goiz hartan bertan, Bilboko erietxe publiko batean, emakumeak bere osasunari buruzko galderak egin eta, antza, egokitu zitzaion ginekologoa, gizona bera, presiopean sentitu ei zen:

–Eta, diagnostikatu didazuen hauxe, zera, nondik etor daiteke?– halaxe galdetu bide zuen emakumeak, ausart halakoak.
–Barkatu, polit hori, baina honen guztiaren errua zurea da. Neu ari naiz konpontzen saiatzen.

Emakumearen aurpegian txundidura, mina, babesgabetasuna. Kontsultan bakar-bakarrik egonda, nola egin aurre halako egoera bati? Eginkizun zaila zen, beraien biengandik haragoko itzala baitzuen elkarrizketa hark. Kontsulta hartako mahai gainean gauza zabalago bat zegoen, emakume onak eta txarrak bereizten dituen muga klasikoa: putak eta santuak, guztia merezi dutenak eta ezertxo ere merezi ez dutenak, beraiengandik espero dena egiten dutenak eta egiten ez dutenak. Emakume hura, patriarkatuaren iritzian eta irizpidean, ez omen zen emakume on bat. Zergatik eta bere gorputzaren erantzukizuna hartu nahi zuelako, bere osasunari zer gertatzen zitzaion ulertu nahi zuelako; zergatik eta arduratu zelako.

Medikuaren atrebentzia izugarriari helduta, kontuan hartu behar dugu gure gizartean ez daukagula ohiturarik gure osasunaren gaineko ardura hartzeko, kasuan kasuko sendagilearen hitz sakratua zalantzan jartzeko eta hari galderak egiteko, eta, hala, medikuak ohituta daude gure osasunari buruzko epai zalantza ezinak ematera; beste alde batetik, mediku horren hitzek gizartearen iritzia ere islatzen dute, emakumeoi oraindik orain zigor soziala ezartzen baitzaigu gure sexualitateak ez badu bat egiten ezarri zaizkigun bide eta ereduekin. Onerako eta txarrerako, goitik eta behetik, emakume on batengandik espero denarekin bat egiten ez duten sexualitate-molde guztiak zigortzen dira. Espektatibak ez dira beti igualak eta hamaika modutan agertzen dira. Zenbait gizarte-kontestutan, sexuaz modu aktiboan gozatzen ez duten emakumeak zigortzen dituzte, eta “frigidotzat” jo; beste kasu batzuetan, berriz, guztiok barruan daukagun epaile moral horrek besteak zigortuko ditu, beren sexualitateaz aske gozatzen duten emakumeak, bikotekide egonkorrik eta horrelakorik edukitzeko inongo asmorik ez daukatenak. Haiei egokituko zaie puten erreinua. Eta zer esan gizonekin sexu-harremanik ez dugun emakumeoi buruz: guretzat, ostrazismoa.

Mila bider nahiago nuke aipatu dugun ginekologo horren jarrera salbuespena balitz; ez da hala, ordea. Orain dela zenbait urte, Giza Papilomaren Birusari buruzko erreportaje bat argitaratu genuen Pikara Magazinen, eta erreportajearen autoreak antzeko egoerak aletu zituen: “Lasaitu zaitez, honezkero nahikoa egin duzu eta”, halaxe esan omen zioten GPB diagnostikatu zioten emakume bati. Beste kide batzuei gaia aipatu eta sekulako sorpresa hartu dut. Tira, ez hainbeste. Kide horietako bati antisorgailuak hartzeko gomendatu zioten orain dela gutxi, baina ez zioten ezer azaldu nahi izan pilula horiek ekar zitzaketen albo-kalteei buruz; beste bati, berriz, monogamoa izan dadila aholkatu diote, arazoak saihesteko, eta nik neuk gogoan daukat oraindik nola atera zen nire lagun min bat larrialdietatik, biharamuneko pilula eskatu ostean. Beste adiskide bat, berriz, negar batean atera zela ginekologoaren kontsultatik, mesedez eskatuz ez ziezaiotela berriro harengana bidali. Erabateko zigorgabetasunean gertatu da hori guztia, zeren, emakumeok ez baikara geure gorputzon jabe. Hainbat faktore sozialek, hala nola kulturak, politikak eta ekonomiak ezartzen diguten indarkeria sinbolikoa tarteko, geure gorputzez desjabetu gaituzte. Feminismoak, ordea, geure gorputzetara itzultzeko txartela ematen digu, gure desira eta bizitzara itzultzeko txartela. Bidaia zaila eta nekeza da, baina argi izan: iritsiko gara helmugara.

Aurten, oraingoz, 45 emakume hil dituzte beren bikotekideek edo bikotekide ohiek, eta ezin dugu zehatz-mehatz jakin zenbat emakume gehiago akabatu dituzten generoarekin lotutako arrazoiengatik; hala ere, gaur egun, zaila gertatzen zaigu oraindik ere herritarrei hauxe ulertaraztea, genero-estereotipoek gure bizipen guzti-guztiak zeharkatzen dituztela. Hazten ari garela, sinetsarazten digute gure gorputzen helburua ez dela soilik guri eustea, ezpada besteren atsegineko izatea; bizi garen testuinguru politiko eta sozialak ez du gure sexualitatearen autonomia aitortzen; erditzeak guztiz medikalizaturik daude eta hilekoa, berriz, estigma handi bat da; instituzio publiko eta erlijiosoek modu sistematikoan erabakitzen dituzte gure sexu- eta erreprodukzio-eskubideen gainekoak, eta, azken adibide bat ematearren, emakumeen gorputzak mutilatu egiten dira –oso modu ezberdinetan, kultur testuinguruaren arabera–. Jarrera horiek denek, eta beste hainbatek, argi erakusten digute osasungintzaren arloan ere behar ditugula hori guztia ulertzen duten langileak, hots, bizi garen egoera soziopolitikoak gure osasunari zuzenean eragiten diola konprenitzen duten langileak, eta egunean hiru aldiz feminismo apur bat hartzeko aholkatuko digutenak.

 

Artikulu hau Pikara Magazinek egin du, Bizkaiko Foru Aldundiak finantzatu duen hezkuntza, osasuna eta komunikabideen sektorearen indarkeria sinbolikoa kudeatzeko proiektuaren baitan.

Azaroak 25, Emakumeen kontrako Indarkeriarekin Amaitzeko Nazioarteko Eguna

Hurrengo azaroaren 25ean, Emakumeen Kontrako Indarkeriarekin Amaitzeko Nazioarteko Eguna ospatuko da. medicusmundi bizkaiatik emakumeen kontrako edozein biolentzia motarekin amaitzeko lan egiten dugu, bai Hegoaldeko herrialdeetan, baita Bizkaian ere.

Hori dela eta, egun honetan kalera ateratzera animatzen zaituztegu, egiten diren manifestazioetan parte hartu ahal izateko. Izan ere, badakigu borroka eguneroko gauza dela eta, horregatik, ezinbestekoa da indarrak batzea eta emakumeen alde eta edozein motatako biolentziaren kontra daukagun konpromisoa ikustaraztea.

Nire amesgaiztoetako lodia

Emakumeoi ezartzen dizkiguten edertasun-kanonek banaka konpondu ezin diren zenbait arazo sortzen dituzte, eta horiek errazten dituzten gizarte-egiturak ulertuz eta salatuz baino ezingo ditugu ebatzi.

[Read more…]

Emakumeenganako indarkeria Guatemalan (ere)

Joan den urrian, Faktoria Lilaren laguntzaz, Guatemalan egindako bideoa aurkeztu nahi dugu. “Emakumeenganako indarkeria Guatemalan (ere)” lelopean, indarkeria matxistak eta honen inguruan Guatemalako egoera aztertu nahi dugu. Hauen kausak eta ondorioak kontutan hartuz.

[Read more…]

Indarkeria matxisten kontrako bertsoak Durangon

Hurrengo ostiralean, abenduak 16, arratsaldeko 20etan, medicusmundi bizkaia GGKE-k, Durangoko Udalarekin batera “Bertsoz-Bertso Indarkeria Matxistei Aurre” izeneko bertso-saioa aurkeztuko dute, Durangoaldeko Bertso Eskolarekin kolaboratuz, Durangoko Plateruenan (Durangoko Kafe Antzokia, Landako Hiribidea, 4A).

Ekimen honen bitartez indarkeria matxistaren manifestazio desberdinak salatu nahi dira,  estereotipo menderatzaileekin apurtuz, bai Durangon, baita Guatemala eta Ruanda bezalako herrialdeetan. Emanaldiaren diseinurako eta landu egingo diren gaietarako Durangoko elkarte hauen laguntza izan dugu: Andereak, Bilgune Feminista, Sorgiñola eta Berbaro. Alaia Martín, Nerea Elustondo eta Miren Artetxe bertsolariak izango dira emanaldian parte hartuko dutenak. Bestalde, Erika Lagoma izango da bertsoen gai-jartzailea. Eta, horrez gain, Durangoaldeko Bertso Eskolako zenbait gazteek parte hartuko dute.

Sarrerak 3 euroko prezioa izango dute, emanaldia eta lunch-a barne (pintxoak eta edandakoak) eta Plateruenan, Andragunean eta Durangoaldeko Bertso Eskolan erosteko aukera egongo da.

Indarkeria sinbolikoaren kontrako hausnarketa saioak

Irailaren 28, indarkeria sinbolikoaren kontrako hausnarketa saioei amaiera eman genien, hilabete honetan zehar mmbk Bilbon (Bolunta) aurrera eraman dituenak.

Saio hauen helburua 2013an medicusmundik emakumearen gorputzaren gaineko indarkeria sinbolikoaren inguruko lanari jarraipena ematea da, ekimen desberdinen bidez. Haien artean, indarkeria sinbolikoaren kontrako borrokaren inguruan egindako zenbait aktibitate nabarmendu dira. Gainera, saio hauetan  Faktoria Lilako koordinatzailea eta La Tuerka TVko “El Tornillo” saioko aurkezlea den Irantzu Varelak parte hartu izan du.

Indarkeria sinbolikoaren inguruko hausnarketa saioak Bilbon

Hurrengo irailaren 21 eta 28an, arratsaldean, medicusmundi bizkaiak, Faktoria Lilaren kolaborazioarekin eta Diputazioko onarpenarekin, gizarte zibileko eta erakunde publikoetako indarkeria sinbolikoa antzematea eta aurre egitea helburu duten hausnarketa saioak antolatuko ditu Bilbon (Bolunta).

Saio hauen helburu nagusia medicusmundik 2013an emakumeen gorputzen gaineko indarkeria sinbolikoaren inguruan hasitako lanekin jarraitzea da. Izan ere, urte hauetan hainbat motatako ekintzak egin dira: irakasleekin eta ikasleekin batera prebentzio tailerrak, sentsibilizazio ekintzak ikasleekin eta saio presentzialak Osakidetzan.

Saio bakoitzak hiru orduko iraupena izango du eta Boluntako ospakizun-aretoan (Ronda kalea z/g) egingo dira. Bertaratzea dohainekoa izango da.

Emaion su bikiniari, neska! *

Udak ez luke buruhauste mingarriren iturririk izan behar. Alta, izan, bada. Besteak beste, ondo egoki dakigukeen bikini bat erosteko erronka baitugu! Eta horrekin, hamaika komeri! Jakin badakigu iragarkietako azal beltzaranak hiri-kondairak direla; telebista saioetan erakusten dizkiguten hondartza-saioak ez direla hain zoragarriak; igerilekuetako urak ez ohi direla aldizkarietan erakusten dituzten igerilekuetakoak bezain gardenak. Demontre! Udan ilea kentzea galarazita behar luke! Begibistakoa da egunerokotasunak eta filmetako joan etorriak ez dutela bat egiten. Zergaitik ez dio inork, baina, iragarkien izaera gezurtiar samar horri erreparatzen?

[Read more…]